ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )

337

شرح نهج البلاغة ( فارسي )

آنها سجود مىكنند ، اشاره به فرشتگان مقرّب باشد ، زيرا درجهء آنها كاملتر از درجات فرشتگان ديگر است . پس نسبت عبادت وخضوعشان نسبت به خضوع فرشتگانى كه در مرتبه پايين قرار دارند ، مانند نسبت خضوع سجده به خضوع ركوع مىباشد ، بديهي است كه سجده نسبت به ركوع بيان كنندهء خضوع بيشترى است . اگر اشكال شود كه شما در گذشته گفتيد فرشتگان مقرّب نه مدبّر جسم‌اند ونه متعلّق به جسم ، پس چگونه درست است كه از ساكنان آسمانها باشند واز فرشتگانى كه آسمانها از آنها پر شده است . در پاسخ مىگوييم : در علاقهء چيزى به چيزى واضافهء آن چيز به آن ، كمترين مناسبت بين آن دو كفايت مىكند واين مقدار مناسبت در اين جا ميان اجرام سماوي واين دسته از فرشتگان وجود دارد . وآن مناسبت ، يا مناسبت علت ومعلول است يا شرط ومشروط . وچنان كه جايز است خداوند جلّ جلاله در لفظ قرآن كريم به عرش وتسلّط بر آن اختصاص يابد ، با اين كه خداوند تعالى از داشتن اين مناسبت منزّه است ، ودر حكمت عظمتي كه براي خداوند ثابت شده است براي خلق وجود ندارد . پس به طريق أولى جايز است كه در آسمان بودن را به فرشتگان مقرّب نسبت دهيم . هر چند اين فرشتگان از داشتن جسم منزّه واز تدبير در جسم به دور باشند : چون امام ( ع ) بيان كننده وگويندهء مطلبي است كه منظور رسول أكرم وقرآن كريم است وچيزى كه از ذهن وفهم به دور باشد بيان ندارد ، بلكه كلام آن حضرت براي بالا بردن فهم وانديشه است . قول امام ( ع ) در بارهء فرشتگان كه فرمود بعضي از آنها در حال ركوع‌اند احتمال دارد اشاره به حاملان عرش باشد زيرا آنها از فرشتگان ديگر كاملترند . پس نسبت عبادت آنها به عبادت ديگران مانند نسبت خضوع ركوع به خضوع صفّ مىباشد وعبارت امام كه فرمود : ومنهم صافّون احتمال دارد اشاره به